Advertisement

Antisociaal gedrag bij psychische stoornissen; diagnostiek, betekenis en risico

  • A. (Arno) van Dam
  • M. J. N. (Madeleine) Rijckmans
Chapter
  • 256 Downloads

Samenvatting

Antisociaal gedrag kan voorkomen bij verschillende psychische stoornissen, maar ook bij mensen die niet voldoen aan de criteria van een psychische stoornis. Dit hoofdstuk beschrijft verschillende psychische stoornissen waarbij antisociaal gedrag kan voorkomen en gaat in op de verschillende intenties en dynamieken die tot het antisociale gedrag leiden. De stoornis waarvan het belangrijkste kenmerk het antisociale gedrag is, is de antisociale persoonlijkheidsstoornis (ASPS). We gaan in op het verschil met psychopathie en de verschillende uitingsvormen bij mannen en vrouwen. Het diagnosticeren van de antisociale persoonlijkheidsstoornis vraagt om een aantal specifieke aandachtspunten. Mensen krijgen soms ten onrechte deze diagnose, of juist niet wanneer het wel van toepassing zou zijn. We bespreken hier de valkuilen die daartoe leiden. Tenslotte komen enkele risico-instrumenten aan de orde die in de reguliere GGZ worden gebruikt bij de inschatting van risico op antisociaal gedrag.

Literatuur

  1. American Psychiatric Association (2014). Handboek voor de classificatie van psychische Stoornissen (DSM-5). Nederlandse vertaling van diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.). Amsterdam: Boom.Google Scholar
  2. Bennett, D. S., Pitale, M., Vora, V., & Rheingold, A. A. (2004). Reactive vs. proactive antisocial behavior: Differential correlates of child ADHD symptoms? Journal of Attention Disorders, 7(4), 197–204.Google Scholar
  3. Boumans, C. E., Postulart, D., & Van Os, J. (2015). Risicotaxatie: meten is niet altijd weten. Tijdschrift voor Psychiatrie, 57(7), 535–538.PubMedGoogle Scholar
  4. Cale, E. M., & Lilienfeld, S. O. (2002). Sex differences in psychopathy and antisocial personality disorder: A review and integration. Clinical Psychology Review, 22(8), 1179–1207.PubMedCrossRefGoogle Scholar
  5. Chu, C. M., Thomas, S. D., Ogloff, J. R., & Daffern, M. (2011). The predictive validity of the Short-Term Assessment of Risk and Treatability (START) in a secure forensic hospital: Risk factors and strengths. International Journal of Forensic Mental Health, 10(4), 337–345.CrossRefGoogle Scholar
  6. Claes, L., Decuyper, M., De Fruyt, F., & Bijttebier, P. (2015). Psychologisch functioneren van personen met psychopathie. In W. Canton, D. Van Beek, L. Claes, L. Gijs, I. Jeandarme & E. Klein Haneveld (Red.), Handboek psychopathie en de antisociale persoonlijkheidsstoornis (pag. 104–115). Utrecht: De Tijdstroom.Google Scholar
  7. Coid, J. W. (1998). Axis II disorders and motivation for serious criminal behavior. In A. E. Skodol (Ed.), Review of psychiatry series. Psychopathology and violent crime (pp. 53–97). Arlington, VA, US: American Psychiatric Association.Google Scholar
  8. Coid, J. W., Ullrich, S., Bebbington, P., Fazel, S., & Keers, R. (2016). Paranoid ideation and violence: Meta-analysis of individual subject data of 7 population surveys. Schizophrenia Bulletin, 42(4), 907–915.Google Scholar
  9. De Ruiter, C. (2007). Persoonlijkheidsstoornissen in de forensische setting. In E. H. M. Eurelings-Bontekoe, R. Verheul & W. M. Snellen (Red.), Handboek persoonlijkheidspathologie (pag. 469–494). Houten: Bohn Stafleu van Loghum.Google Scholar
  10. De Ruiter, C. (2015). Diagnostiek van de antisociale persoonlijkheidsstoornis. In W. Canton, D. Van Beek, L. Claes, L. Gijs, I. Jeandarme & E. Klein Haneveld (Red.), Handboek psychopathie en de antisociale persoonlijkheidsstoornis (pag. 147–158). Utrecht: Uitgeverij De Tijdstroom.Google Scholar
  11. De Vogel, V. (2015). De antisociale persoonlijkheidsstoornis en psychopathie bij vrouwen. Differentiële diagnostiek en comorbiditeit bij psychopathie en de antisociale persoonlijkheidsstoornis. In W. Canton, D. Van Beek, L. Claes, L. Gijs, I. Jeandarme & E. Klein Haneveld (Red.), Handboek psychopathie en de antisociale persoonlijkheidsstoornis (pag. 267–288). Utrecht: De Tijdstroom.Google Scholar
  12. De Vogel, V., & De Ruiter, C., (2003). Verschillen tussen onderzoekers en behandelaars in het inschatten van het risico van gewelddadig gedrag. [Differences between researchers and clinicians in the assessment of violence risk]. Directieve Therapie, 23, 43–62.Google Scholar
  13. De Vogel, V., De Ruiter, C., Bouman, Y., & De Vries Robbé, M. (2012). SAPROF. Richtlijnen voor het beoordelen van beschermende factoren voor gewelddadig gedrag. Nederlandse versie 2e Editie. Utrecht: De Forensische Zorgspecialisten.Google Scholar
  14. De Vogel, V., De Vries Robbé, M., Van Kalmthout, W., & Place, C. (2012b). Risicotaxatie van geweld bij vrouwen: Ontwikkeling van de ‘female additional manual’ (FAM). Tijdschrift voor Psychiatrie, 54(4), 329–338.PubMedGoogle Scholar
  15. DeShong, H. L., & Kurtz, J. E. (2013). Four factors of impulsivity differentiate antisocial and borderline personality disorders. Journal of Personality Disorders, 27(2), 144–156.PubMedCrossRefGoogle Scholar
  16. Dolan, M., & Völlm, B. (2009). Antisocial personality disorder and psychopathy in women: A literature review on the reliability and validity of assessment instruments. International Journal of Law and Psychiatry, 32(1), 2–9.PubMedCrossRefGoogle Scholar
  17. Došen, A. (2005). Psychische stoornissen, gedragsproblemen en verstandelijke handicap: een integratieve benadering bij kinderen en volwassenen. Assen: Koninklijke van Gorcum.Google Scholar
  18. Drieschner, K. H. (2005). Measuring treatment motivation and treatment engagement in forensic psychiatric outpatient treatment: Development of two instruments. Dissertation. Nijmegen: Radboud University.Google Scholar
  19. Farmer, C., Butter, E., Mazurek, M. O., Cowan, C., Lainhart, J., Cook, E. H., et al. (2015). Aggression in children with autism spectrum disorders and a clinic-referred comparison group. Autism, 19(3), 281–291.PubMedCrossRefGoogle Scholar
  20. Gacono, C. B. (2000). The clinical and forensic assessment of psychopathy. A practitioner’s guide. Mahwah-New Jersey: Lawrence Erlbaum Associates Publishers.Google Scholar
  21. Gibbon, S., Duggan, C., Stoffers, J., Huband, N., Völlm, B. A., Ferriter, M., & Lieb, K. (2010). Psychological interventions for antisocial personality disorder. Cochrane Database of Systematic Reviews, 16(6).Google Scholar
  22. Goethals, K., De Groot, A. Dhoore, T., Jeandarme, I., Keulen-de Vos, M., Pouls, C., et al. (2015). Differentiële diagnostiek en comorbiditeit bij psychopathie en de antisociale persoonlijkheidsstoornis. In W. Canton, D. Van Beek, L. Claes, L. Gijs, I. Jeandarme & E. Klein Haneveld (Red.), Handboek psychopathie en de antisociale persoonlijkheidsstoornis (pag. 315–358). Utrecht: De Tijdstroom.Google Scholar
  23. Grann, M. (2000). The PCL–R and gender. European Journal of Psychological Assessment, 16(3), 147.CrossRefGoogle Scholar
  24. Haney, C., & Zimbardo, P. (1998). The past and future of US prison policy: Twenty-five years after the Stanford Prison Experiment. American Psychologist, 53(7), 709.PubMedCrossRefGoogle Scholar
  25. Hare, R. D. (1991). The Hare psychopathy checklist – Revised. Toronto, Ontario: Multi-Health Systems.Google Scholar
  26. Hare, R. D. (2003). The Hare psychopathy checklist – Revised (2nd ed.). Toronto, Ontario: Multi-Health Systems.Google Scholar
  27. Hare, R. D., & Neumann, C. S. (2006). The PCL-R assessment of psychopathy. Handbook of Psychopathy, 58–88.Google Scholar
  28. Hildebrand, M. (2004). Psychopathy in the treatment of forensic psychiatric patients: Assessment, prevalence, predictive validity, and clinical implications. Academisch proefschrift, Universiteit van Amsterdam. Amsterdam: Dutch University Press.Google Scholar
  29. Hildebrand, M., & De Ruiter, C. (2004). PCL-R psychopathy and its relation to DSM-IV Axis I and II disorders in a sample of male forensic psychiatric patients in the Netherlands. International Journal of Law and Psychiatry, 27(3), 233–248.PubMedCrossRefGoogle Scholar
  30. Hildebrand, M., De Ruiter, C., & De Vogel, V. (2003). Recidive van verkrachters en aanranders na tbs. De Psycholoog, 114–124.Google Scholar
  31. Kropp, P. R., Hart, S. D., & Belfrage, H. (2005). Brief spousal assault form for the evaluation of risk (B-SAFER). User manual.Google Scholar
  32. Kropp, P. R., Hart, S. D., Webster, C. W., & Eaves, D. (1998). Spousal assault risk assessment: User’s guide. Toronto: Multi-Health Systems Inc.Google Scholar
  33. Lam, T., Lancel, K., & Hildebrand, M. (2009). Handleiding bij de Short-Term Assessment of Risk and Treatability (START): Richtlijnen bij het beoordelen van korte termijn risico’s en behandelmogelijkheden [Manual for the Short-Term Assessment of Risk and Treatability (START): Guidelines for assessment of short-term risks and treatment opportunities (Dutch translation)]. Assen, Nederland: GGZ Drenthe.Google Scholar
  34. Lammers, S. M. M. (2007). ‟Blijven stoute jongens stout”. Taxatie van het recidiverisico in de tbs. De Psycholoog, 42, 194–201.Google Scholar
  35. Lammers, S., Keulen-de Vos, M., De Groot, A., & Uziebo, K. (2015). Diagnostiek van psychopathie. In W. Canton, D. Van Beek, L. Claes, L. Gijs, I. Jeandarme, & E. Klein Haneveld (Red.), Handboek psychopathie en de antisociale persoonlijkheidsstoornis (pag. 315–358). Utrecht: De Tijdstroom.Google Scholar
  36. Lobbestael, J., Cima, M., & Lemmens, A. (2015). The relationship between personality disorder traits and reactive versus proactive motivation for aggression. Psychiatry Research, 229(1–2), 155–160.PubMedCrossRefGoogle Scholar
  37. Michielsen, P., Goethals, K., & Van Dam, A. (2015). The benefits of the Short Term Assessment of Risk and Treatability (START) in crisis resolution and home treatment teams. Poster presented at 2nd European Congress for Social Psychiatry, Geneva.Google Scholar
  38. Mokros, A., Hollenbach, P., Nitschke, J., Eher, R., & Habermeyer, E. (2013). Normative data for the psychopathy checklist-revised in German-speaking countries: A meta-analysis. Criminal Justice and Behavior, 40, 1397–1412.CrossRefGoogle Scholar
  39. NICE (2013). The British Psychological Society & The Royal College of Psychiatrists. Antisocial personality disorder: National clinical practice guideline. Number 77. London: NICE.Google Scholar
  40. Nonstad, K., Nesset, M. B., Kroppan, E., Pedersen, T. W., Nøttestad, J. A., Almvik, R., et al. (2010). Predictive validity and other psychometric properties of the Short-Term Assessment of Risk and Treatability (START) in a Norwegian high secure hospital. International Journal of Forensic Mental Health, 9(4), 294–299.CrossRefGoogle Scholar
  41. Paulhus, D. L. (1986). Self-deception and impression management in test responses. In Personality assessment via questionnaires (pag. 143–165). Berlin, Heidelberg: Springer.CrossRefGoogle Scholar
  42. Penterman, E. J. M., & Nijman, H. L. I. (2009). Het inschatten van agressie bij patiënten van de GGZ-crisisdienst. Tijdschrift voor Psychiatrie, 51, 355–364.PubMedGoogle Scholar
  43. Posner, K., Brent, D., Lucas, C., Gould, M., Stanley, B., Brown, G., et al. (2008). Columbia-suicide severity rating scale. New York: The Research Foundation for Mental Hygiene, Inc.Google Scholar
  44. Retz, W., & Rösler, M. (2010). Association of ADHD with reactive and proactive violent behavior in a forensic population. ADHD Attention Deficit and Hyperactivity Disorders, 2(4), 195–202.PubMedCrossRefGoogle Scholar
  45. Shea, S. C. (1998). The chronological assessment of suicide events: A practical interviewing strategy for the elicitation of suicidal ideation. The Journal of Clinical Psychiatry, 59(Suppl 20), 58–72.Google Scholar
  46. Spreen, M., Brand, E., Ter Horst, P., & Bogaerts, S. (2014). Handleiding en methodologische verantwoording HKT-R. Klinische en Toekomstige-Revisie: Historisch.Google Scholar
  47. Stålenheim, E. G., & Von Knorring, L. (1996). Psychopathy and Axis I and Axis II psychiatric disorders in a forensic psychiatric population in Sweden. Acta Psychiatrica Scandinavica, 94(4), 217–223.PubMedCrossRefGoogle Scholar
  48. Van de Sande, R., Nijman, H. L. I., Noorthoorn, E. O., Wierdsma, A. I., Hellendoorn, E., Van der Staak, C., et al. (2011). Aggression and seclusion on acute psychiatric wards: Effect of short-term risk assessment. The British Journal of Psychiatry, 199(6), 473–478.PubMedCrossRefGoogle Scholar
  49. Van den Bosch, L. M. C., Hysaj, M. M., & Jacobs, P. P. (2012). DBT in an outpatient forensic setting. International Journal of Law and Psychiatry, 35(4), 311–316.PubMedCrossRefGoogle Scholar
  50. Van Horn, J. E., Eisenberg, M. J., Bouman, Y. H. A., Van den Hanenberg, F. J. A. C., Van der Put, C. E., & Bogaerts, S. (2016). Forensisch Ambulante Risico Evaluatie (FARE). Utrecht: Kwaliteit Forensische Zorg.Google Scholar
  51. Van Marle, H. J. C. (2014). Impulscontrole-, gedrags- en persoonlijkheidsstoornissen in de DSM-5: Geen leeftijds- en categorische afgrenzing meer. Tijdschrift voor Psychiatrie, 56(3), 201–205.PubMedGoogle Scholar
  52. Van Praag, H. M. (2002). Angst/agressie-geïnduceerde depressie een hypothese betreffende een nieuw depressietype. Tijdschrift voor Psychiatrie, 44(3), 183–192.Google Scholar
  53. Vertommen, H., Verheul, R., De Ruiter, C., & Hildebrand, M. (2002). Handleiding bij de herziene versie van Hare’s psychopathie checklist [manual of the Dutch version of Hare’s psychopathy checklist-revised]. Lisse, the Netherlands: Swets Test Publishers.Google Scholar
  54. Volavka, J. (2013). Violence in schizophrenia and bipolar disorder. Psychiatria Danubina, 25(1), 24–33.PubMedGoogle Scholar
  55. Webster, C., Douglas, K., Eaves, D., & Hart, S. (1997). HCR-20 assessing risk for violence: Version II. Burnaby, British Columbia: Mental Health, Law & Policy Institute, Simon Frazier University.Google Scholar
  56. Wieland, J., Aldenkamp, E., & Van den Brink, A. (2017). Behandeling van patiënten met een laag IQ in de GGZ. Houten: Bohn Stafleu van Loghum.CrossRefGoogle Scholar

Copyright information

© Bohn Stafleu van Loghum is een imprint van Springer Media B.V., onderdeel van Springer Nature 2020

Authors and Affiliations

  • A. (Arno) van Dam
    • 1
    • 2
    • 3
  • M. J. N. (Madeleine) Rijckmans
    • 4
    • 5
    • 6
  1. 1.GGZ WNBHalsterenNederland
  2. 2.Tilburg University (Tranzo wetenschappelijk centrum voor zorg en welzijn)TilburgNederland
  3. 3.Rino-ZuidEindhovenNederland
  4. 4.GGz BreburgTilburgNederland
  5. 5.Tilburg University, Klinische Forensische PsychologieTilburgNederland
  6. 6.Ambulant Centrum FivoorRotterdamNederland

Personalised recommendations